Những  Vụ  Xét  Xử  Trong K.V.Kiều

  Nguyễn  Bá  Hậu

 

Tư tưởng Nguyễn Du tŕnh bày trong Kim Vân Kiều rất thâm sâu,  khiến người đọc phải có nhiều suy nghĩ mới thấu hiểu.Chẳng hạn về vấn đề xét xử các can nhân, Nguyễn Du tŕnh bày tư tưởng qua ba vụ với các nhận định khác nhau.

 
Vụ xét xử thứ nhất: can nhân là Vương Ông.

Căn cứ vào lời vu oan của chàng bán tơ, chẳng cần cho phép bị can là Vương Ông được quyền bào chữa, phủ đường sai nhân viên đến nhà Vương Ông thi hành bản án một cách tàn bạo:

Người nách thước, kẻ tay đao,

Dầu trâu,mặt ngựa ào ào như sôi.

Hai cha con họ Vương bị trói, treo ngược đầu lên xà nhà :

Già giang một lăo một trai,

Một dây vô lại buộc hai thâm t́nh,

Rường cao rút ngược dây oan.

Đồ đạc đều bị tịch thu hết :

Đầy nhà vang tiếng ruồi xanh,

Rụng rời khung dệt, tan tành gói may,

Đồ tế nhuyễn, của riêng tây,

Sạch sành sanh vét cho đầy túi tham.

Mục đích của sự tàn bạo này là can nhân phải ḷi tiền ra để đút lót :

Một ngày lạ thói sai nha,

Làm cho khốc hại chẳng qua v́ tiền....

Tính bài lót đó luồn đây,

Có ba trăm lạng việc này mới xuôi.

V́ Vương Ông không có món tiền quá lớn này cho nên Thúy Kiều phải tính đén sự bán ḿnh để lấy  tiền chuộc cha.

Quyết t́nh, nàng mới hạ t́nh,

Dẽ cho để thiếp bán ḿnh chuộc cha.

Đây là một vụ xét xử bất công trắng trợn, chà đạp nhân vị, không tôn trọng nhân quyền thường hay xảy ra dưới những chế độ độc tài xưa cũng như nay.Muốn thanh toán đối phương hay muốn bóc lột người dân, chính quyền dùng chính sách chụp mũ hay vu khống như chàng bán tơ và bị can không có quyền tự bào chữa.

 
Vụ xét xử thứ hai: can nhân là Thúy Kiều.

Sau khi bị Mă giám Sinh, Tú Bà và Sở Khanh lừa gạt, Thúy Kiều bị sa vào lầu xanh. Thúc Sinh là một khách làng chơi mê Kiều và t́m cách chuộc Kiều lấy nàng làm vợ.Thúc Sinh xin phép Tú Bà cho Kiều được đi chơi với chàng rồi nhân cơ hội giữ Kiều ở một nơi kín đáo đoạn bắt chẹt  Tú Bà phải cho Kiều được hoàn lương với một số tiền chuộc xứng đáng.Tú Bà ưng thuận.Vài tháng sau,Thúc Ông đi xa về không bằng ḷng cuộc hôn nhân này đưa sự thể ra công lư. Phủ đường áp dụng luật pháp hiện hành, kết tội Kiều và Thúc Sinh,mắng rằng :

Gă kia dại nết chơi bời,

Mà con người ấy là người đong đưa,

Tuồng chi hoa thải hương thừa,

Mượn màu son phấn đánh lừa con đen .

và bắt Kiều phải chọn một trong hai h́nh phạt sau đây:một là phải trở về lầu xanh, hai là phải chịu đánh đ̣n.Kiều chấp nhận sự đánh đ̣n :

Yếu thơ vâng chịu trước sân lôi đ́nh.

Thấy Kiều bị đánh quá đau và ân hận không che chở được  nàng  như đă hứa khi xưa:

Đường xa chớ ngại Ngô Lào,

Trăm điều hăy  cứ trông vào một ta .

Thúc Sinh than thở :

Khóc rằng oan khốc v́ ta,

Có nghe lời trước, chẳng đà lụy sau ...

Phủ đường nghe thấy lời than, gạn hỏi Thúc Sinh và nghe chàng tŕnh bày hoàn cảnh éo le của Kiều.Nghe xong, phủ đường liền thay đổi thái độ:

Nghe lời nói cũng thương lời,

Dẹp uy mới dạy mở bài giải vi.

Thúc Sinh được dịp nói thêm rằng Kiều là một con người biết ít nhiều chữ nghĩa:

Sinh rằng: chút phận bọt bèo,

Theo đ̣i vả cũng ít nhiều bút nghiên.

Phủ đường bèn thử tài Kiều, truyền lệnh nàng vịnh bài thơ đường luật với một đầu đè thật khó: Mộc già  tức là cái gông bắng gỗ mà Kiều đang đeo trên cổ. Kiều liền ứng viết ngay bài thơ .Phủ đường sau khi đọc xong phục tài  làm thơ của Kiều khen thơ nàng hay hơn cả nhửng bài thơ thời Thịnh đường :

Khen rằng:Giá lợt Thịnh Đường,

Tài này sắc ấy ngh́n vàng chưa cân .

và truyền lệnh dẹp bỏ h́nh phạt đánh Kiều :

Đă đưa đến trước cửa công,

Ngoài th́ là lư, song trong là t́nh.

Dâu con trong đạo gia đ́nh,

Thối th́ dẹp nỗi bất b́nh là xong.

Đoạn sai làm lễ kết hôn cho Kiều và Thúc Sinh :

Kíp truyền sắm sửa lễ công,

Kiệu hoa lướt gió, đuốc hồng điểm sao

Thúc Ông cũng đồng ư cho đôi trẻ lấy nhau :

Thương v́ hạnh, trọng v́ tài,

Thúc Ông thôi cũng dẹp lời phong ba.

Vụ xét xử nàng Kiều kể trên tôn trọng nhân vị con người,áp dụng luật lệ một cách công b́nh và các can nhân được  quyền bào chữa, nêu các khía cạnh dẫn đến những sự việc đà xày ra.Cách xét xử này thường được áp dụng ở những nước tự do dân chủ, văn minh tiến bộ, tránh được những bất công, Nhưng đôi khi cũng xảy ra những sai lầm về quyết nghị của bản án.Đó là trường hợp của Nguyễn Trăi dưới thời nhà Lê,của Đại uư Dreyfus,trong quân đội Pháp ,ở cuối thế kỷ  thứ 19 và gần đây của nhiều người trong vụ án Outreau,miền Normandie nước Pháp.

 

Vụ xét xử thứ ba do Thúy Kiều chủ tọa và quyết nghị

Gặp buổi thong dong, Kiều tâm sự với Từ Hải về những gian truân của nàng trong quá khứ :

Trong quân có lúc vui vầy,

Thong dong mới kể sự ngày hàn vi.

Từ Hải, con người cương trực, bồng bột không chấp nhận những nỗi bất công đó, nổi cơn tam bành, ra lệnh phải truy bắt những ác nhân để xét xử một cách phân minh :

Từ công nghe nói thủy chung

Bất b́nh nổi trận đùng đùng sấm vang

Nghiêm quân tuyển tướng sẵn sàng,

Dưới cờ một lệnh vội vàng ruổi sao...

Mấy người phụ bạc xưa kia,

Chiếu danh tầm nă bắt về hỏi tra.

Sau khi tất cả các can phạm được quân của Từ Hải bắt về, Từ Hải  sai Kiều đảm nhận công việc xét xử một cách thật phân minh :

Từ rằng: ân oán hai bên,

Mặc nàng xử quyết báo đền cho minh.

Không thể từ chối lệnh của Từ Hải, Kiều phải đảm nhận công việc xét xử  với tâm niệm làm theo ư Trời :

Nàng rằng: Lồng lộng Trời cao,

Hại nhân nhân hại sự nào tại ta ...

Thề sao th́ lại cứ sao gia h́nh ...

Cho hay muôn sự tại Trời,

Phụ người chẳng bơ khi người phụ ta

Mấy người bạc ác tinh ma,

Ḿnh làm ḿnh chịu kêu mà ai thương.

Đầu tiên nàng xử Hoạn Thư, người nàng coi là ác nghiệt nhất

Dễ dàng là thói hồng nhan,

Càng cay nghiệt lắm càng oan trái nhiều.

V́ là vụ xét xử công minh nên can nhân có quyền tự bào chữa.Hoạn Thư viện ra hai điều sau đây. Một là nàng đă chót phạm một tội rất thông thường của đàn bà là ghen tuông :

Rằng tôi chút dạ đàn bà,

Ghen tuông th́ cũng người ta thường t́nh .

Hai là nàng đă ăn năn sám hối ngay sau khi đọc xong tờ thân cung ,bằng chứng là đă để Kiều xuất gia,không làm nô tỳ nữa :

Sẵn Quan âm các vườn ta,

Cho nàng ra đó giữ chùa chép kinh .

Không những Kiều được đổi tên là Trạc Tuyền mà Kiều c̣n được có hai thị tỳ hầu hạ:

Áo xanh đổi lấy cà sa,

Pháp danh lại đổi tên ra Trạc Tuyền,

Sớm khuya sắm đủ dầu đèn,

Xuân Thu cắt sẵn hai tên hương trà.

Vả lại, từ sự ghen tuông Hoạn Thư đă đổi sang sự kính  trọng Kiều :

Nghĩ cho khi các viết kinh,

Với khi khỏi cửa dứt t́nh chẳng theo,

Ḷng riêng riêng những kính yêu ...

Thật vậy, Hoạn Thư không tỏ vẻ tức giận khi bắt được quả tang Thúc Sinh tâm sự lén lút với Thúy Kiều, không truy bắt Kiều đă chạy trốn mang theo chuông vàng khánh bạc của chùa.Hơn nữa, Hoạn Thư, sau khi tŕnh bày xong ḷng ăn năn sám hối, ngỏ lời xin lỗi và xin lượng khoan hồng :

Trót ḷng gây việc chông gai,

C̣n nhờ lượng bể thương bài nào chăng.

Nghe xong lời biện bạch của Hoạn Thư, Thúy Kiều truyền lệnh tha ngay :

Đă ḷng tri quá th́ nên,

Truyền quân lệnh xuống trướng tiền tha ngay

Hành vi trên đây của Thúy Kiều là một điều trùng hợp với lời dạy của Chúa Kitô. Trong Kinh Thánh ta được nghe Chúa nhiều lần rao gỉảng ḷng nhân từ, sự tha thứ của Thiên Chúa đối với những kẻ phạm tội mà biết ăn năn .Trong tập thơ T́nh Thương  xuất bản năm 1991,tôi đă nhắc đến điều này hai lần; lần đầu trong bài T́nh Thương kể lại ngụ ngôn của Chúa Kitô nói về cử chỉ người cha làm tiệc ăn mừng tha thứ cho đứa con hoang đàng, ăn năn trở về xin lỗi và từ ḅ lối sống tội lỗi.Lần thứ hai trong bài thơ nói về ông Zacé, một người tội lỗi chuyên sống về nghề thu lăi nặng (publicain) được Chúa tha thứ v́ đă từ bỏ việc làm này và đă t́nh nguyện bồi thường gấp bốn lần số tiền lăi đă thu. Trong bài viết về "Cảm nghĩ sau khi xem phim La Passion Du Christ (Sự khổ nạn của Chúa Kitô ) " đă được đăng trên nhiều tạp chí, tôi đă nhắc tới người trộm lành cùng chịu h́nh phạt bị dóng đanh với Chúa Kitô được Chúa tha tội, cho vào Thiên đàng cùng với Chúa v́ đă biết ăn năn tội ác đă làm và đă xin Chúa tha thứ. Biết bao nhiêu người có nhiều tội lỗi đă trở thành thánh v́ các vị đó đă biết ăn năn, sám hối. Thánh Phao Lô (Saint Paul) là người trong qúa khứ đă giết hại nhiều người theo Kitô giáo.Thánh Augustin, Thánh Madeleine là những người trong quá khứ đă sống cuộc đời dâm ô trụy lạc.Bởi vậy người ta đă định nghĩa những vị Thánh là những người tội lỗi biết ăn năn hối cải.Quả thật, nếu Thiên Chúa không tỏ ḷng nhân từ ban ân tha thứ th́ chẳng ai được vào Thiên đàng.Bởi vậy Chúa Kitô v́ thương loài người nên đă lập ra những phép bí tích (sacrements) trong đó có phép rửa tội, phép tha tội đẻ ta có dịp mà xin Thiên Chúa tha tội.Ta cần phải khiêm nhường nhận lỗi để xin T.Chúa tha thứ .Nhưng muốn được ơn tha thứ ta phải tha thứ cho tha nhân.

Trong kinh Lạy Cha của Chúa Kitô dạy các môn đệ, có câu:Xin Cha tha tội cho chúng con cũng như chúng con đă tha kẻ xúc phạm đến chúng con.Thiết nghĩ những người lâm vào hoàn cảnh  ốm đau gần chết nên nghe theo lời Chúa Kitô, hạ ḿnh kính trọng Thiên Chúa, xin ơn tha thứ v́ chỉ có ơn này th́ hồn ta mới được cứu độ, ngoài ra chẳng có cách nào khác.Nếu ta kiêu ngạo không cần đến sự tha thứ của Thiên Chúa, hồn ta sau khi chết sẽ bị xét xử theo luật công b́nh: làm ác phải phạt theo luật nhân quả của đạo Phật hay theo lời dạy của Khổng Tử: dĩ trực báo oán.Ta nên nhớ rằng trên đời này ai là người không phạm tội sát sinh, ai là, người không mắc ba điều tham sân si  để được vào Niết bàn ?

Xử Hoạn Thư xong, đến lượt xử các can phạm khác,Những người này chẳng ai tỏ bày ḷng ăn năn hối cải những việc ác của ḿnh nên đều bị án tử h́nh.Có độc giả nghĩ rằng Thúy Kiều quá nhỏ nhen trong vụ xử tử Ưng Khuyển lấy cớ rằng họ chỉ là người thi hành lệnh trên nên không bị mắc tộ́.Trong trường hợp này chỉ có Thuư Kiều là người trong cuộc mới có đủ thẩm quyền kết tội Ưng Khuyển.Hai người này dường như  không có những hành động giống như những gia nhân khác trong lúc thi hành lệnh bắt cóc Kiều cho nên không được  nàng tha xét.Trên quăng đường dài từ Lâm Truy  đến Vô Tích phải mất nhiều ngày,hai người cầm đầu này có lẽ đă có những cử chỉ xúc phạm đến thể xác nàng.Thật vậy, trước vẻ đẹp mặn mà của Kiều :

Rơ ràng trong ngọc trắng ngà

Dày dày sẵn đúc một ṭa thiên nhiên

Ưng Khuyển cũng như Mă Giám Sinh và Thúc Sinh khó bề giữ được  bất động.Chứng cớ là tại sao Kiều vẫn bị mê mẩn khi về tới nhà mẹ Hoạn Thư :

Vực nàng tạm xuống môn pḥng,

Hăy c̣n thiêm thiếp giấc nồng chưa phai.

Hoàng lương chợt tỉnh hồn mai,

Cửa nhà đâu tá?Lâu đài nào đây !

Thứ thuốc mê mà Ưng Khuyển dùng thường chỉ có hiệu lực trong thời gian ngắn đủ để cho làm xong một việc.Như vậy mỗi khi muốn xúc phạm thể xác Kiều,Ưng Khuyển chỉ cần tưới một chút thuốc mê vào mặt nàng là họ có đủ thời giờ để hành động Họ có thể đánh mê Kiều nhiều lần và lần chót được họ thi hành trước khi nộp nàng cho mẹ Hoạn Thư.Vả lại thân phận Kiều ở trong tay họ th́ họ muốn làm ǵ mà chẳng được, và họ là những người độc ác như ưng khuyển ,hai loài thú dữ, để cấm đầu bọn côn đồ :

Khuyển Ưng lại lựa một bầy côn quang

Đây là vụ xét xử mà can nhân có quyền bào chữa sự vô tội.Ung Khuyển không lên tiếng v́ tự xét thấy ḿnh có tội với người đang ngồi xử cũng như Mă giám Sinh, Tú Bà, Sở Khanh ,Bạc Hạnh là những người không giữ lời thề.

Trong bài "Khóc Nguyễn Du "tôi đă có dịp tŕnh bày rằng tác giả truyện Kiều đă có nhiều tư tưởng trùng hợp với lời dạy của Chúa Kitô về những đau khổ của loài người.Mục đích bài này cũng là để chứng tỏ Nguyễn Du có tư tưởng giống Chúa Kitô về phương diện xét xử.Thật thế, sự luận tội của Thiên Chúa khác sự kết tội của loài người, Thiên Chúa dựạ trên sự tha thứ và ḷng ăn năn, c̣n loài người th́ thi hành một cách máy móc những luật pháp, không  chú trọng đến ḷng nhân từ sự tha thứ Kẻ nào đă làm tội th́ phải chịu h́nh phạt dù đă tỏ ra biết ăn năn sám hối.Ở tiểu bang California, gần đây một tử tội, dù đă làm nhiều việc chứng tỏ ḷng ăn năn và đă được nhiều người biểu t́nh ủng hộ đơn xin ân xá, vẫn bị chính quyền cho thi hành bản án.Vả lại luật pháp của người trần không được nhất quán. Nó thay đổi theo thời gian và không gian, nghĩa là cùng một hành động, chỗ này cho là phải, chỗ kia lại cho là trái, thời xưa cho là tội thời nay cho là không tội và sự luận tội cũng tuỳ thuộc vào cảm hứng của ngưồi lănh vai xét xử.Trái lại, lề luật của Thiên Chúa th́ không bao giờ thay đổi, được áp dụng như nhau ở khắp mọi nơi và ở khắp thời đại v́ điều thiện lúc nào cũng là điều thiện và điều ác lúc nào cũng là điều ác không thay đổi theo thị hiếu hay sự lư luận của loài người.

Nếu ḷng nhân từ,ơn tha thứ của Thiên Chúa không bờ bến,trái lại sự xét xử của Thiên  Chúa rất công minh không hề sai lầm:làm lành th́ ban thưởng, làm ác th́ phạt.Ta không nên tin những kẻ ngụy biện bảo rằng Thiên Chúa rất nhân từ không phạt ai cả.Lư luận như vậy chẳng khác nào nói Thiên Chúa bao dung kẻ làm điều ác hay sao ?

Sau ba vụ xét xử kể trên, tác giả c̣n cho ta biết một cách gián tiếp vụ xét xử thứ tư của Trời dành cho các nhân vật khác trong truyện. Nói đúng hơn,tác giả cho biết sự thưởng phạt của Trời sau khi xem xét hành vi con người. Thật vậy, trong phần kết của truyện, ta được biết những người có thiện tâm như Kiều, bố mẹ Kiều, anh em Kiều và Kim Trọng đều được hưởng cuộc sống an khang lâu dài;(Một nhà phúc lộc gồm hai, Ngàn năm dằng dặc quan giai lần lần).Từ Hải,tuy là con người anh hùng có nhiều đức tính, nhưng lại là con người hiếu chiến,gây nên bao nhiêu cảnh thịt rơi máu đổ cho nên phải chịu chết, đúng như lời Chúa Kitô đă nói:kẻ nào dùng gươm để đánh, kẻ đó sẽ chết v́ gươm.Hồ Tôn Hiến và Vua tôi của chế độ phong kiến  tàn ác nhà Minh th́ bị nhà Măn Thanh cươp hết quyền hành.Điều đó chứng ṭ sự trừng phạt của Trời.

Nói tóm lại, trong thi phẩm Kim Vân Kiều, Nguyễn Du cho độc giả thấy rằng tất cả các nhân vật từ vai chính đến vai phụ, ai cũng phải chịu sự định đoạt của Trời về số phận của ḿnh:

Ngẫm hay muôn sự tại Trời,

Trời kia đă bắt làm người có thân.

Bắt phong trần phải phong trần,

Cho thanh cao mới được phần thanh cao.

Sự thưởng phạt của Trời không phải là tiền định. Nó được căn cứ trên hành vi thiện ác của con người  và sự thực thi hai điều này không do Trời mà là do loài người quyết định tùy theo cái tâm:

Thiện căn ở tại ḷng ta,

Chữ tâm kia mới bằng ba chữ tài.

Thật vậy, trong việc thực thi đièu lành điều ác, cái tài cái sắc không có ảnh hưởng quan trọng bằng cái tâm. Có tài có sắc mà  tâm ác sẽ xui ta làm điều ác mang họa lại cho ta và cho tha nhân.Trái lại có tài có sắc mà tâm tốt sẽ mang lại hạnh phúc cho ḿnh và cho nhân loại. Về sự xét xử của Trời, Nguyễn Du cho ta thấy sự thưởng phạt dành cho loài người được chia làm hai loại; loại người có tâm tốt làm những điều lành  trong t́nh yêu thương th́ được Trời cho hưởng hạnh phúc,loại người có tâm ác  chuyên lừa gạt ,áp bức, trục lợi kẻ khác  thi bị Trời giáng họa.Cảm nhận này đúng với những điều Chúa Kitô cho biết trong khi rao giảng về ngày phán xét chung. Trong sách Khải Huyền ( Apocalypse ), Thánh sử Gioan đă viết:Một hôm tôi nh́n thấy ở trên Trời  c̣ diễn ra một cảnh tượng như sau. Một đấng oai linh ,y phục trắng , ngồi ở giữa,bên hữu Ngài là một đám người mặc đồ trắng , bên tả là đám người mặc đồ đen.Đấng oai linh nói với những người  áo trắng rằng các ngươi được Ta tưởng thưởng v́ xưa kia ở trần gian, các ngươi đă cho Ta ăn khi Ta đói, đă cho Ta mặc khi Ta rét, đă giúp Ta khi Ta bị hoạn nạn.Một người trong đám áo trắng tiến lên thưa rằng khi ở trần gian, chúng con không bao giờ gặp Ngài cả.Đấng oai linh liền nói rằng mỗi khi các ngươi làm điều thiện cho kẻ khác, kẻ khác ấy chính là Ta đó. Quay  mặt sang đám người mặc áo đen, Ngài nói: xưa kia lúc ở trần gian, các ngươi tuy được giàu sang, quyền cao chức trọng, nhưng các ngươi chỉ sống ích kỷ, không giúp đỡ người khác cho nên từ nay các ngươi sẽ suốt đời bị đày đọa ở nơi chỉ có nghiến răng và than khóc.

 

Nguyễn  Bá  Hậu

Đầu Xuân Bính Tuất  2006